რა არის უდაბნოს მტვერი და როგორ შეიძლება დამინძურდეს შორეული ქვეყანა?
უდაბნოს მტვერი არის ნიადაგისა და ქვიშის ძალიან წვრილი ნაწილაკები, რომლებიც ქარის ძლიერი ნაკადების, ქარიშხლებისა და ტემპერატურული სხვაობის შედეგად ცაში აიწევა და ათასობით კილომეტრის მანძილზე გადაადგილდება. მიუხედავად იმისა, რომ მტვერი ძირითადად ფორმირდება არაბეთის, საჰარის ან აზიის უდაბნოებში, ის თავისუფლად გადალახავს კონტინენტებს და ხშირად აღწევს ისეთ ქვეყნებშიც კი, სადაც უდაბნო არც კი არსებობს.
როგორ წარმოიქმნება უდაბნოს მტვერი?
უამინდობისა და კლიმატის ცვლილებების გავლენით, უდაბნოებში პერიოდულად ჩნდება ძლიერი ქარის ტალღები, რომლებიც მიწის ზედაპირიდან მაღლა აგდებენ მტვრიან ნაწილაკებს.
შემდეგ, ატმოსფეროში არსებული დინებები ამ ნაწილაკებს ასობით ან ათასობით კილომეტრზე ატარებენ.
ამ პროცესს მეცნიერები „ატმოსფერული ტრანსპორტს“ ეძახიან.
როგორ აღწევს მტვერი შორეულ ქვეყნებში?
მტვრის გადაადგილების ტრაექტორია დამოკიდებულია:
1. ატმოსფერულ ნაკადებზე
ქარები ყოველთვის ერთი მიმართულებით არ უბერავს. სეზონურად იცვლება, რის გამოც მტვრის ღრუბელი სრულიად მოულოდნელ ადგილებში შეიძლება მოხვდეს.
2. ტემპერატურაზე და წნევაზე
თბილი ჰაერი მტვერს ზემოთ სწევს, ხოლო მაღალი წნევა მას დიდი მანძილით გადაჰყავს.
3. კლიმატურ ციკლებზე (El Niño, La Niña და სხვ.)
გლობალური კლიმატის ცვლილებები მტვრის გადაადგილებას აჩქარებს ან აფერხებს.
შეიძლება თუ არა საქართველომ მიიღოს უდაბნოს მტვერი?
დიახ — და ხშირადაც.
საქართველოში, განსაკუთრებით გაზაფხულსა და ზაფხულში, ატმოსფეროში დაფიქსირებული მტვრის ნაწილი სწორედ საჰარის უდაბნოდან მოდის.
ეს მტვერი თავს ახსენებს:
-
ცის რუხი ფერით,
-
მზის შედარებით მკრთალი სინათლით,
-
მანქანების ზედაპირზე თხელი მტვრის ფენით,
-
ჰაერის დაბინძურების გაზრდილი მაჩვენებლებით (PM10 და PM2.5).
რისი გამოწვევა შეუძლია უდაბნოს მტვერს?
1. ჰაერის დაბინძურება
მტვრის მაღალი კონცენტრაცია ზრდის ალერგიის, ასთმის და სუნთქვის სხვა გართულებების რისკს.
2. ტექნიკის დაბინძურება
მანქანები, სარკეები, ფოტოსენსორები და სახლის ზედაპირები მყისიერად იფარება მტვრით.
3. ხილვადობის დაქვეითება
მტვრის ღრუბელი ზოგჯერ იმდენად მკვრივია, რომ ხედვის არეალს ამცირებს — ეს განსაკუთრებით სახიფათოა ავიაციისთვის.
დადებითი მხარეებიც აქვს?
საინტერესოა, მაგრამ უდაბნოს მტვერს პლანეტისთვის სარგებელიც მოაქვს:
-
ატლანტის ოკეანეში ამარაგებს კვალიელემენტებს, რომლებიც ზღვის ეკოსისტემისთვის აუცილებელია,
-
ამარაგებს მიწას პოტასიუმით და ფოსფორით,
-
გარკვეულწილად ამცირებს ქარიშხლების სიმძლავრეს ატლანტიკაში.
როგორ დავიცვათ თავი, თუ უდაბნოს მტვერი ჩვენს ქვეყანას ეწვია?
-
გარეთ ნაკლებად ყოფნა მაღალი კონცენტრაციის დღეებში
-
ფანჯრების დახურვა და ჰაერის ფილტრაციის გამოყენება
-
მანქანის ხშირი რეცხვა
-
ნიღბის გამოყენება, განსაკუთრებით მგრძნობიარე ადამიანებისთვის